نشست تخصصي بين المللي حقوق خانواده

"منشور حقوق خانواده در اسلام" از سوی کمیته اسلامی حقوق زن و کودکان تصویب شد

.کمیته جهانی حقوق زن و کودکان مسلمان وابسته به شورای جهانی تبلیغ و امداد رسانی، در حاشیه نوزدهمین نشست هیات رئیسه این شورا "منشور خانواده در اسلام" را تصویب کرد.

این نشست روز چهارشنبه 9سپتامبر 2007(18مرداد1386) به ریاست "دکتر محمد سید طنطاوی" شیخ ازهر در قاهره برگزار شد.

مهندس "کامیلیا حلمی" رییس کمیته جهانی حقوق زن و کودکان مسلمان در این رابطه گفت: این منشور که تدوین آن 7سال به طول انجامید مرجع کلیه جامعه های مسلمان، دولتمردان و سازمان های غیردولتی کشورهای اسلامی خواهد بود و با هدف مقابله با دیگر منشورهای بین المللی که به فروپاشی کانون خانواده ها می انجامد، تهیه شده است.

وی با اعلام اینکه این منشور آماده ، چاپ وانتشار و کار ترجمه آن با حمایت بانک توسعه اسلامی و همکاری داوطلبانه اندیشمندان در جریان است گفت :این اولین منشور اسلامی دربرگیرنده ی حقوق و وظایف افراد خانواده بر اساس تعالیم اسلام است.

وی افزود منشور خانواده در اسلام از سوی کمیته جهانی حقوق زن و کودکان مسلمان به کشورهای اسلامی ارایه خواهد شد تا به عنوان مرجع مسائل وقوانین خانواده مورد استفاده قرار گیرد.

حلمی همچنین تاکید کرد که این منشور زمینه را برای مقابله با مواضع ضد ارزشی سازمانهای جهانی، فراهم خواهد کرد.

دکتر "محمد عماره " اندیشمند مسلمان نیز در خصوص اهمیت این منشور گفت: "ما با شیطانی روبر هستیم که تلاش دارد افکار خود را بر تمام جهان بویژه جهان اسلام تحمیل کند. آغاز این اقدامات شیطانی به "کنفرانس جمعیت" سال 1994برمی گردد که در آن از دولت ها ، دیگر نهادها و حتی موسسات دینی خواسته شد که تشکیل خانواده را نه با ازدواج که با هر ارتباط زن و مرد بشناسند.

وی افزود: اهمیت این منشور به آن برمی گردد که با ایده هایی چون "مخالفت و تحریم ازدواج زودهنگام" و " آزادی فعالیت های جنسی" که دشمنان در رواج آن در میان مسلمانان موفق شدند، مقابله می کند.

عماره تاکید کرد که تمامی این ایده ها شیطانی است و چهره زشت تمدن غربی که تلاش دارد با جهانی سازی مجموعه ارزشها ی ادیان الهی را زیر پا بگذارد، نمایان می کند.

وی با اعلام اینکه خانوده هسته اصلی یک ملت را تشکیل می دهد وبا سست شدن پایه های آن جامعه دچار سردرگمی، بی هویتی وخودباختگی می شود گفت هدف اصلی این منشور مقابله با تلاشهای مغرضانه علیه هسته اولیه جامعه یعنی خانواده است.

دکتر عماره، منشور خانوداه در اسلام را یک اقدام هدفمند برای مقابله با افکار شیطانی دانست و گفت: نمی توان با سروصدا با چنین حملاتی مقابله کرد. این مساله مستلزم ارایه طرح جایگزین بود واز همین رو کمیته ای که بر منشور خانوداه در اسلام نظارت داشت در یک اقدام مثبت طرح جایگزین را با عنوان آیین نامه خانواده ارایه داد.

وی با اعلام اینکه این منشور نه تنها منشور خانواده مسلمان که متعلق به تمامی خانواده هاست گفت: "زمان آن فرا رسیده است که به طور صریح اعلام کنیم که وحدت ملی در کشورهایمان نیازمند وحدت قانون ، وحدت مدارس و وحدت دادگاه هاست بویژه اینکه برادران مسیحی کشورمان قوانین احوال مدنی خاص خود را ندارند و به اعتراف خود آنان احوال مدنی آنان برگرفته از فقه شافعی است از این رو این منشور نباید مختص به خانواده مسلمان بلکه باید شامل آندسته ازخانوداهایی باشد که به ارزشهای ادیان الهی پایبند باشند.

وی همچنین خواستار ترجمه این منشور به زبانهای دیگر شد ولی در عین حال تاکید کرد که این منشور ابتدا باید به زبانهای شرقی واسلامی با هدف حفظ ونگهداری کانون خانواده مسلمان و سپس به زبانهای غربی ترجمه شود.

این اندیشمند مسلمان در ادامه افزود : " در وهله اول باید ملت خود را مصون کنیم سپس این طرح را به دیگر ملت ها ی مشتاق هدایت ارایه دهیم . امیدوارم که رسانه ها نیز به اهمیت این منشور توجه کنند همچنانکه امیدوارم که پایگاههای اینترنتی موسسات دینی نیز اقدام به انتشار این منشور کنند و رسانه ها نیز در حد وسیعی به آن بپردازند.

دکتر "عبدالطیف محمد عامر" استاد الهیات دانشکده ی حقوق دانشگاه "الزقازیق" که عضو کمیته تدوین منشور نیز می باشد در خصوص محتوای آن گفت: این منشور منشا اصول جدید نیست بلکه برای ایجاد پیوند میان اصول جدید و اصول قدیم که از کتاب خدا و سنت پیامبر، برگرفته شده اند، تهیه و تدوین شده است . این منشور برای رویارویی با تصورات غریب غرب از خانواده آماده شده است. این منشور نه تنها جایگزین منشورهای غربی مشابه است که برای مقابله با این منشورها تهیه و تدوین شده است.

وی افزود: این منشور متشکل از 164ماده در 5 فصل بهمراه توضیحات مورد نیاز است . فصل اول آن دربرگیرنده اصول وارزش ها ومفاهیم اصلی متمایز شدن انسان از دیگر مخلوقات وخلیفه الله بودن انسان در زمین، تساوی در خلقت، تنوع ویژگی های عمومی انسان ، تکامل زن و مرد با در نظر گرفتن ویژگی های خاص هرکدام از لحاظ دین، تقسیم وظایف و ایفای نقش بنا به ویژگی های خلقت آنان ، ساختار اجتماعی کانون خانواده و ازدواج و معنای همه جانبه خانواده است.

وی اظهار داشت: اما فصل دوم آن متضمن مسئولیت جامعه در برابر تشکیل خانواده، حمایت از آن، تشویق جوانان به ازدواج، فراهم کردن شرایط ازدواج، حل مشکلات جوانان ، تعیین وظایف جامعه در مقابل ازدواج و جلوگیری از فروپاشی کانون خانواده ، تامین شروط مندرج در عقد ازدواج، توجه به اهمیت حضور شهود در ازدواج و اعلام آن با هدف مبارزه با تمامی روشهای نامشروع ازدواج، محدود کردن شرایط طلاق، رعایت آداب ورسوم مورد توافق و مبتنی بر اصول اسلام ،موافقت با دخالت خانواده های زن و شوهر برای حل مشکلات آنان و به رسمیت شناختن حقوق و تعیین وظایف هرکدام از زوجین می باشد.

عامر گفت اما فصل سوم این منشور دربرگیرنده ی رابطه زن و مرد در مراحل خواستگاری،ا ازدواج و پس از آن، عقد ازدواج وشرایط لازم برای موفقیت ازدواج ، تعیین مفهوم برابری در ازدواج و تعیین وظایف هرکدام از زوجین، تعیین نقش خانواده در حل مشکلات و تبیین برخورد دو جانبه زن ومرد با یکدیگر است.

اما فصل چهارم منشور به حقوق ووظایف کودکان در اسلام مرتبط می شود. دکتر عبد الطیف در این ارتباط گفت: این فصل اهمیت نگهداری از کودک از زمان تشکیل خانواده را تشریح می کند بویژه اینکه اسلام بر نکاح، تولید مثل و حفظ و ادامه نسل تاکید کرده است.

در این فصل آمده است که توجه به کودک از زمان انتخاب مادر آن که نطفه را پرورش می دهد، آغاز می شود. این بخش ابعاد آزادی و حقوق کودک ، آموزش، تامین منافع و راههای حمایت از او را تبیین می کند.

دکتر عامر در ادامه افزود: ابعاد فصل پنجم منشور از چارچوب یک خانواده کوچک فراتر می رود وشامل خانواده بزرگ یعنی جامعه، تکامل اجتماعی و جایگاه آن در اسلام میشود. این فصل متضمن مباحثی چون صله رحم، وجوب و استحباب آن با توجه به نوع رابطه خویشاوندی وارث در اسلام است.

وی اظهار داشت این منشور با احکام کلی وصیتنامه، وقف وشروط هرکدام از آنها تمام می شود. این منشور بر اهمیت وقف میان خانواده که باعث گسترش روابط میان اعضای آن می شود، تاکید می کند.

دکتر " احمد المهدی" –عضو کمیته تدوین منشور- در سخنانی که در این زمینه ایراد کرد گفت: این منشور در زمانی مناسب ودر شرایطی که امپراتوری های بزرگ، با نام جهانی سازی یا درواقع "آمریکایی سازی" برای از خودباختگی کشورهای دیگر تلاش می کنند، پا به عرصه گذاشت.

وی تاکید کرد که این منشور بمثابه ی سلاحی از سلاحهای مقاومت است وبرای تحکیم پایه های فرهنگ اسلامی، یک ضرورت اجتناب ناپذیربه شمار می رود. فرهنگ با فرهنگ نه با آنچه که مدعیان وطرفداران جهانی سازی در داخل و خارج کشور دیکته می کنند، توسعه وگسترش می یابد. آنانیکه در مقابل فرهنگ غرب رنگ باخته اند تلاش می کنند به ابعاد مورد توجه غرب بپردازند ودر مقابل، از توجه غربی ها بهره مند شوند.

وی گفت این منشور برای احیای فرهنگ و تعیین چارچوب روابط تهیه و تدوین شده است ومی تواند راهنمای مناسبی برای تمامی دانشگاههای عربی باشد همچنانکه رسانه های همگانی باید توجه ویژه ای را به آن معطوف کنند.

منشور ، قاموس اندیشه های تربیتی وروابط خانوادگی

دکتر "بدرالماص" معاون دبیرکل شورای اسلامی جهانی تبلیغ و امداد در این زمینه گفت: کمیته جهانی زنان و کودکان مسلمان با تدوین این منشور زمینه را برای دیگر سازمانهای اسلامی هموار کرد بویژه اینکه بخش خانواده این منشور بر اساس تعالیم اسلام پایه ریزی شده تا از متزلزل شدن خانواده جلوگیری بعمل آورد. منشور به عنوان یک مجموعه قانونمند مرجعی برای تمامی مسائل خانواده است.

ی افزود: این مجموعه وظایف وحقوق افراد خانواده مسلمان را تعیین می کند وبمثابه فرهنگ اندیشه های تربیتی و روابط خانوادگی است همچنانکه بزرگترین اقدام از نوع خود در جهان اسلام به شمار می رود.

الماص اظهار داشت کار ترجمه این منشور به زبانهای دیگر در جریان است تا بیشترین استفاده ممکن از آن بدست آید.

وی با توجه به اهمیت چنین منشورهایی در پیشبرد مسلمانان خواستار تدوین منشورهای دیگری در زمینه های گفتمان، حقوق بشر، اطلاع رسانی و اندیشه های اسلامی شد.

یادآور می شود که کمیته تدوین منشور از دکتر "فتحی لاشین" مشاور وزارت دادگستری، دکتر"جمال الدین عطیه" مشاور مجمع فقه اسلامی جده و مدیر طرح تبیین قواعد فقهی عربستان سعودی و دکتر "عبداللطیف عامر" استاد الهیات دانشکده حقوق دانشگاه "زقازیق" مصر تشکیل شده است.

در کمیته تهیه منشور همچنین شخصیت های برجسته ای چون دکتر "یوسف قرضاوی" رییس اتحادیه جهانی علمای دین اسلام ورییس شورای اروپایی فتوا، دکتر "علی جمعه" مفتی مصر، دکتر "احمد العسال" معاون رییس دانشکاه عالی اسلامی پاکستان، دکتر " احمد مهدی عبدالحلیم" استاد دانشکده امور تربیتی دانشگاههای الازهر وحلوان، دکتر "صلاح عبدالمتعال" استاد جامعه شناسی و مشاور مرکز پژوهشهای جامعه شناسی و جنایی مصر ، دکتر "عبدالرحمن النقیب" استاد امور تربیتی دانشگاه المنصوره، دکتر "محمد عماره" اندیشمند اسلامی و عضو مجمع پژوهشهای اسلامی ، دکتر "محمد کمال امام" استاد قانون تطبیقی دانشکده حقوق دانشگاه اسکندریه و دکتر " مکارم محمود" استادیار رشته ادبیات دانشگاه الازهر، حضو دارند.

همچنین شمار زیادی از دانشمندان از سراسر دنیا در زمینه اصلاح منشور همکاری کردند از جمله دکتر "احمد الریسونی" کارشناس خبره مجمع فقه اسلامی جده (عربستان) ، دکتر "سامر مازن القبج" قاضی شرع و عضو هیات مدیره انجمن خیریه عفاف اردن، دکتر "سعید اسماعیل علی" استاد اصول آموزشی دانشگاه عین شمس قاهره(مصر) ، دکتر "سلمان بن فهد العوده" سرپرست پایگاه اینترنتی "الاسلام الیوم" و دبیرکل سازمان النصره ریاض(عربستان) ، دکتر "شادیه کعک" استاد فقه تطبیقی بخش مطالعات اسلامی دانشگاه ملک عبدالعزیزجده (عربستان)، دکتر"صبری عبد الرووف محمد " استاد فقه تطبیقی دانشکده مطالعات اسلامی وعربی ویژه بانوان دانشگاه الازه (مصر)، دکتر "عبدالرحمن بن معلا اللویحق"مشاور وزارت امور اسلامی واوقاف وتبلیغ وارشاد - ریاض (عربستان) ، دکتر "عبدالمجید بن عزیز الزندانی" بنیانگذار و رئیس دانشگاه الهیات ایمان یمن – صنعاء (یمن) ، دکتر عصام البشیر وزیر اوقاف پیشین سودان – خارطوم (سودان) ورییس موسسه وسطیه وابسته به وزارت اوقاف کشور کویت ، دکتر "علی احمد ندوی "کارشناس اول مجمع فقه اسلامی جده –عربستان سعودی ، دکتر غالب عبدالکافی القرشی وزیر اوقاف پیشین و عضو مجلس نمایندگان یمن –صنعاء (یمن) ، دکتر "فاطمه نصیف" رییس کمیته زنان اعجاز علمی جده (عربستان)، شیخ "فیصل مولوی " نایب رییس شورای اروپایی فتوا- بیروت لبنان)، دکتر محمد الروکی "کارشناس خبره مجمع فقه اسلامی جده (عربستان) ، دکتر " محمد المختار محمد المدی" مدیر انجمن های شرعی مصر ، دکتر "محمد عبد الرزاق السید ابراهیم الطباطبائی" رییس دانشکده الهیات ومطالعات اسلامی کویت، دکتر "نوره خالد السعد" استاد جامعه شناسی دانشگاه ملک عبدالعزیز جده (عربستان)، دکتر "وفا علی السلیمان الحمدان" استادیار فقه تطبیقی دانشکده علوم تربیتی دختران جده (عربستان) و دکتر "وهبه زحیلی" استاد دانشکده الهیات دانشگاه دمشق(سوریه) ورییس اتحادیه علمای دین شام.

در پایان این مراسم استاد "کامل الشریف" دمیر کل شورای اسلامی جهانی تبلیغ و امداد از آندسته از دانشمندان جهان اسلام که از هیچ تلاشی برای تهیه و تدوین این منشور دریغ نکردند و در راه تعالی اسلام قدم برداشتند، با اعطای نشان، تشکر وقدردانی کرد.

باب دوم: مسئولیت جامعه در تشکیل خانواده وحمایت از آن

خداوند انسان را از میان دیگر مخلوقات برتر شمرد واو را خلیفه خود در زمین دانست تا آن را آباد کند و با تشکیل جامعه ای استوار بر ارزشهای والا چون خیر ، عدالت وحق به خواسته های جسمی و روحی خود پاسخ دهد وبدینگونه به مفهوم پرستش خدا – ایمان به یگانگی او با تبعیت از پیامبران وفرستادگان خدا، معنا بخشد.

خداوند تبارک وتعالی برای اینکه انسان را توانمند سازد به او توانایی های عقلی – روحی و جسمی داد و برای او پیامبرانی فرستاد تا راه رستگاری دنیا و آخرت را بشناسد .

خداوند سرشت انسان را با ایمان بنا نهاد وبه او عقل واراده داد تا بتواند یکی را برگزیند : یا از سرشت اصلی خود دور شود یا با استفاده از عقل، توانمندی های روحی و شرایط اجتماعی، پلکان ترقی را طی کند و با همین اراده پاداش یا مجازات آخرت را برای خود رقم بزند.

خداوند تمامی مردم را برابر و از روح واحدی آفرید. وبر همین اساس آنان در ویژگی های عمومی نیز برابرند وبا این حال اراده خدا مبتنی بر این بوده است که اسنان ها در برخی ویژگی ها چون قدرت وضعف که به توانمندی های روحی ،جسمی و عقلی آنان مرتبط می شود، یکسان نباشند.

این تنوع در برخی ویژگی های خلقت پایه و اساس آشنایی، همکاری و تکامل افراد و جامعه ها به شمار می رود وهرگز منجر به دشمنی و دوری آنان از یکدیگر نمی شود.

با توجه به این اصل که تمامی انسان ها از روح واحدی آفریده شدند ، خدواند انسان را به دوشکل زن و مرد آفرید . ادامه زندگی، آبادی زمین، تولید مثل تنها با پیوند، همکاری و تکامل آنها میسر می شود. این سنت خداوند بر دیگر مخلوقات نیز یکسان است.

با پیوند مشترک زن و مرد خانواده تشکیل می شود که در واقع هسته جامعه بشری است.

وحدت ویکپارچگی وظایف وبرابری در حقوق و وظایف عمومی

اول: زن ومرد در بیشتر مسایل عمومی زندگی - مکمل و شریک یکدیگر هستند مگر در مسایلی که به ویژگی های خاص فیزیکی وروحی هرکدام مرتبط می شود.

دوم: هر دو در وظایف شرعی ، احکام حلال وحرام، امر و نهی ، مجازات و پاداش، حقوق ووظایف انسانی، کرامت انسانی با یکدیگر برابرند.

اختلاف ویژگی ها وتفاوت توان جسمی وروحی زن ومرد با یکدیگر به معنای برتری یکی در مقابل دیگری نیست. جایگاه وارزش هرفرد به صلاحیت وتوانمندی او در انجام مسئولیتهای محوله ، مرتبط می شود. این سنت خدا بر تمامی مردان در مقایسه با یکدیگر یا زنان در مقایسه با همنوع خود، جاری است.

زن به خاطر عاطفه واحساسات لطیفی که دارد عامل ایجاد ثبات وآرامش روحی و اجتماعی مرد و خانواده است . زن به طور فطری صبر نامحدودی برای تحمل سختی بارداری، زایمان، تغذیه و تربیت کودکان دارد. مرد نیز با کار و تلاش پی در پی برای کسب روزی، تامین احتیاجات خانواده و حمایت از زن گام بر می دارد.

عدالت ومصلحت، ایجاب می کند که در زمان تقسیم وظایف ومسئولیت ها ی خانواده ،ویژگی های فطری وطبیعی زن و مرد وتفاوت موجود میان آنان، لحاظ شود. در کانون خانواده تفاوت موجود میان زن ومرد ، توانایی ها و روحیات هریک از آنان به خوبی نمایان می شود.

منافع جامعه در متمایز دانستن ویژگی های فطری زن ومرد از یکدیگر

عدم رعایت اختلاف زن ومرد وویژگی های عقلی، فطری و شرعی هریک از آنان بمثابه انکار واقعیت های بدیهی است . تلاش برای یکسان دانستن زن ومرد بدون در نظر گرفتن تفاوت هایی موجود میان آنان که شرع نیز توجه به آن را ضروری دانسته، می تواند منجر به فساد جامعه و زیر پاگذاشتن ارزشها شود. قرآن به هیچ نظام اجتماعی به اندازه خانواده اهمیت قابل نشده است به گونه ای که به تمامی احکام شرعی آن به صورت مشروح پرداخته است.

ازدواج در اسلام یک پیوند مشروع ، محکم و دائمی زن ومرد است این پیوند بر اساس احکام شرع با رضایت دو طرف شکل می گیرد.

ازدواج مشروع : روشی مشخص برای مباح بودن پیوند مرد وزن با هدف تشکیل خانواده است

اسلام هرگونه ارتباط دیگر زن ومرد خارج از چارچوب ازدواج را حرام دانسته است حتی اگر

به دروغ اسم ازدواج را داشته باشد . اسلام همچنین تمامی اهداف ومقاصد اینگونه پیوندها را حرام می داند.

انسان به صورت زن ومرد آفریده شد و همین مساله اراده خداوند را برای فطری کردن ازدواج وضرورت آن در جامعه، نمایان می کند . ظواهر ازدواج همگام با پیشرفت انسان پیشرفت وروندی رو به رشد داشته به گونه ای که تنها راه تزکیه ابعاد جنسی، رفتاری و اجتماعی انسان به شمار می رود.

خانواده در اسلام به زن ومرد و فرزندان ، محدود نمی شود بلکه شامل همه خویشاوندان از جمله پدربزرگ ها ومادر بزرگ ها، برادران وخواهران، عمه ها وعموها و دایی ها وخاله ها وهرآنکه رابطه نسبی، سببی یا شیرخوارگی (رضاعی) با آن وجود داشته باشد، می شود و گستره آن می تواند آنقدر بزرگ باشد که شامل تمامی جامعه شود.

خانواده به عنوان یک مجموعه متشکل از زن ومرد ، ساختار اولیه جامعه به شمار می رود. پایه واساس جامعه در خانواده مستحکم می شود . ارتباط عاطفی، اجتماعی ومالی اعضای یک خانواده

هرچند که از لحاظ تعداد کم باشند تنظیم و مستحکم نمی شود مگر با وجود یک رییس یا فردی که امور آن را سر وسامان دهد و آن را به بهترین شکل هدایت کند که معمولا این نقش را در همه خانواده ها مرد ایفا می کند. رهبری یک خانواده نیز تابع ضوابط و احکام قرآن و شرع و سنت پیامبر است.

بر اساس نص صریح اسلام ازدواج یک مرد با زنانیکه که به دلایل رابطه نسبی، سببی وشیرخوارگی (رضاعی) نزدیکی فامیلی خاصی بایکدیگر داشته باشند ، حرام می باشد. حرام بودن این نوع پیوند به خاطر حفظ ونگهداری روابط در خانواده وجلوگیری از بروز هرگونه دشمنی وکینه است.

اولین هدف از تشکیل خانواده در شریعت اسلام حفظ نسل، تولید مثل ، آبادکردن زمین عنوان شده است . از همین رو خداوند نیاز جنسی را به عنوان وسیله طبیعی تولید مثل، دروجود انسان ها نهاده و این غریزه به تنهایی ، هدف نبوده است.

به منظور دستیابی به این هدف،خداوند هرگونه پیوند میان زن ومرد را به ازدواج محدود کرده و هرگونه رابطه خارج از این چارچوب را حرام شمرده است.اسلام همچنین هرگونه رابطه غیر متعارف زن ومرد که به بچه دار شدن منجر نمی شود را حرام دانسته همچنانکه بچه دار شدن را به موافقت دو طرف منوط کرده است.

نظر به اینکه رابطه زن ومرد به روابط جنسی محدود نمی شود، از این رو اسلام ، احساس آرامش ومحبت متقابل را مهمترین اهداف ازدواج عنوان کرده است . شرع اسلام همواره بر

برخورداری زوجین از زندگی اجتماعی آرام ، دوستی، تفاهم در تمامی شرایط و تامین آرامش روحی و اعتماد متقابل تاکید کرده است.اسلام هریک از زوجین را موظف به پایبندی به احکامی کرده است تا با همکاری یکدیگر فضای خانه خودرا آکنده از عشق واحساسات پاک کنند.

حفظ و نگهداری از اصل ونسب خانوادگی وممانعت از اختلاط نسب ها از دیگر اهداف شریعت اسلامی است که با حفظ نسل تفاوت دارد.

برای تحقق چنین هدفی اسلام زنا و فرزند خواندگی را حرام دانسته و احکام مخصوص عده زن را تبیین وبر مواردی چون عدم اخفای بارداری، اثبات نسل و یا انکار نسب نیز تاکید کرده است.

ازدواج بمثابه صیانت و نگهداری از شرف وآبروست. ازدواج با ازکیان برداشتن بهانه های ابتذال اخلاقی از بروز فساد جنسی درجامعه جلوگیری می کند.

خانواده آغوش مهربان اعضای آن است. خانواده نه تنها وظیفه حفظ ونگهداری از اعضا که مسئولیت نهادن و پرورش دادن ارزش های دینی و اخلاقی را در وجود آنان برعهده دارد. مسئولیت خانواده برای آموزش عقاید دینی و اصول اخلاقی به فرزندان از خردسالی تا مرحله رشد و استقلال دینی وقانونی و رفتاری آنان، ادامه پیدا می کند.

ارتباط جامعه با هریک از اعضای آن ارتباط کل با جزء است ، ویا به شکلی ارتباط یک مجموعه با واحدی از آن است. یک جامعه از خانواده های مرتبط به یکدیگر تشکیل شده که اعضای یک پیکرند و تحکیم این ارتباط میان اعضا تنها با ازدواج میسر می شود.یک جامعه آگاه ، جامعه ای است که به خاطر تقویت بنیان خود وجلوگیری از بروز وشیوع فساد، برای ازدواج زودهنگام افراد برنامه ریزی می کند .

بر اساس شریعت اسلامی، هرجامعه مسلمان باید راه ازدواج را هموار کند و موانع موجود بر سر راه این مساله را با روشهای ذیل ازمیان بردارد:

1- حل مشکلات مادی بویژه حل معضل بیکاری وبحران مسکن وارایه کمک های مادی به زوجهای جوان

2- افزایش آگاهی اقشار مردم و اطلاع آنان از اهمیت ازدواج در اسلام و حق انسانها برای ازدواج

3- تاکید بر رفتار اسلامی متوازن افراد در جامعه وضرورت پایبندی آنان به ضوابط شرعی در برخورد با دیگران و رعایت اصل نه افراط و نه تفریط در تمامی زمینه ها

4- تاکید بر عدم افزایش مهر دختران و پرهیز از ولخرجی در مراسم عروسی و مبارزه با باورها وبرداشت های غلط از برگزاری این مراسم

اسلام همواره بر ازدواج زودهنگام به عنوان یک از روشهای کارساز جلوگیری از شیوع فساد اخلاقی وجنسی در جامعه تاکید کرده است.

مسئولیت جامعه در حمایت از خانواده وتوجه به آن

اول: یک هدف شرعی را به ارمغان می آورد از آن جهت که اسلام در زمینه ازدواج ابتدا بر موافقت و سپس بر ادامه آن تاکید می کند و اهداف ازدواج تنها با ادامه خانواده ، دفاع و توجه به خواسته های آن محقق می شود.

دوم: آن زمان که جامعه از هم پاشیدگی یک خانواده جلوگیری می کند در واقع از هم گسیختگی خود ممانعت بعمل آورده و از ارزشهای اجتماعی واخلاقی خود فاع کرده است .

استیفای عقد ازدواج با تعیین واضح شروط زوجین، وظایف آنان در چارجوب عدالت و ضابطه های شرع ، برای ادامه زندگی خانوادگی ضروری است.

رسمی کردن عقد ازدواج ضامن منافع شرعی و اجتماعی است و از انکار پیوند ازدواج ممانعت بعمل آورده و حق زن و فرزندان را تامین می کند.

شرع بر ضرورت حضور شهود در مراسم عقد ازدواج به عنوان اقدامی برای اطلاع جامعه از تاسیس یک خانواده جدید و متمایز کردن یک پیوند مشروع از نامشروع تاکید کرده است . اعلام یک پیوند زناشویی نیز امری مستحب واقدامی برای اطلاع دیگر افراد جامعه از تاسیس یک خانواده جدید، به شمار می رود.

ثبت فرزندان در سازمان ثبت احوال که نسبت فرزند به پدر ومادر را مشخص می کند و نشان دهنده تشکیل یک خانوداه سالم در جامعه است، امری ضروری به شما می رود. این اقدام همچنین تامین کننده حق شهروندی و ضامن حقوق فرد در جامعه است.

مبارزه با شیوه های گوناگون ازدواج های نامشروع

حمایت یک جامعه از ارزش های اخلاقی واجتماعی و مبارزه آن روابط جنسی و ازدواج های نامشروع، تامین کننده سعادت وثبات آن است . این اقدام همچنین ازدواج زودهنگام را در میان جوانان تشویق می کند.

یک جامعه باید با افکار منحرف که رابطه زن و مرد را به رقابت ، تنش و رویارویی و توقع های مادی از یکدیگر سوق می دهد، مقابله کند وتوجه آنان را به اهمیت همکاری و همیاری با یکدیگر معطوف نماید.

اشاعه فرهنگ صحیح ارتباط زناشویی واطلاع نسل جوان از اینکه این ارتباط مبتنی بودن آن بر محبت، آرامش روحی، همیاری و مشورت در مسایل مربوط به خانواده، می تواند خانواده را از اختلاف و از هم پاشیدگی، حمایت کند.؟؟؟

انتخاب همسر برای تشکیل خانواده اگر مبتنی بر اصول دین و ضوابط آن باشد، استحکام و ادامه حیات این بنیاد را تامین می کند.

نظر به اهمیت خانواده در ساختار جامعه، عقد ازدواج اهمیت ویژه ای در شرع دارد که مبتنی بر ضوابط ،اصول و شروط خاص وهمه جانبه است.

ناپسندیده بودن طلاق ومحدود کردن دلایل جدایی

شرع تلاش دارد که دلایل جدایی میان زن و شوهر را هرچه بیشتر محدود کند و با نامرغوب نشان دادن طلاق و ناپسندیده نشان دادن آن در جامعه، زن و شوهر را به تحمل وبردباری بیشتری در خانواده دعوت کند.

همچنین شرع برای حل اختلاف زوجین، روشها و ابزارهای گوناگونی را پیش رو می گذارد و بر عجله نکردن در جدا شدن آنان از یکدیگر تاکید صریح دارد.

اسلام همواره تولید مثل را به عنوان یکی از مهمترین اهداف ازدواج مطرح می کند و از فرزندان به عنوان مهمترین مانع از هم پاشیدگی خانواده یاد می کند.

مانع دینی با دو مانع اجتماعی وقانونی تا حدودی متفاوت است از آن جهت که مانع دینی تاثیر بسزایی بر وجدان بشر، ایجاد حس حضور خدا وانتظار پاداش یا مجازات دارد. این مانع در جلوگیری از هم گسستی پیوند ازدواج یا ظلم به زن بویژه در شرایطی که امکان اعلام دلایل اختلاف میان زوجین به دلایلی میسر نباشد، کارساز است.

خانواده بخشی از جامعه است وبدون شک تحت تاثیر ضابطه ها، ارزش های اخلاقی حاکم بر جامعه قرار می گیرد .

روابط خانوادگی،مقدمات ازدواج، معیارهای صلاحیت های زوجین و عناصر موفقیت یک زندگی زناشویی تا اندازه زیادی تحت تاثیر آداب ورسوم حاکم بر جامعه قرار می گیرد وباید طبق ضابطه ها وارزشهای اجتماعی در اسلام شکل بگیرد .

خانواده زوجین در مساله ازدواج تا اندازه ای که عرف اجتماعی اجازه می دهد دخالت می کنند وباید تا جاییکه امکان داشته باشد دخالت آنان را بر اساس ضوابط شرعی محدود کرد. این امر با پایبندی به ارزشها واخلاق اسلامی با هدف تحکیم روابط هرکدام از زوجین با خانواده یکدیگر امکان پذیر خواهد بود.

روابط اجتماعی میان همسایگان استوار بر اصول وآداب ورسوم اجتماعی است. همسایگان نقش بسزایی در ایجاد مشکلات خانوادگی یا حل آن دارندو وروابط با همسایگان اگر مبتنی بر اصول وارزشهای اسلامی باشد، در استحکام خانواده ونگهداری آن تاثیر می گذارد.

همکاری اجتماعی میان اعضای خانواده نقش مهمی در استحکام و ثبات آن دارد.

موسسات غیردولتی نقش مهمی در مسایل خانواده دارند. این موسسات می توانند نقش های مهمی را در زمینه های ذیل ایفا کنند:

2- شناساندن احکام شرع مرتبط با خانواده و استفاده از مطالعات اجتماعی و روانشناسی در این زمینه

3- حمایت از مادران، کودکان، سالمندان وزنان در اختلافات خانوادگی و حل مشکلات جوانان با والدین

5- مهدکودکها، مدارس، رسانه ها ومسا جد محل دوم تربیت اعضای خانواده به شمار می روند وباید تا اندازه ای به آنها توجه شود که قادر به ایفای نقش به بهترین شکل ممکن و براساس اصول اسلامی، باشند.

معیار موفقیت قوانین مرتبط به ازدواج تا اندازه زیادی به کارآیی آن در حل مشکلات خانوادگی، برقراری عدالت وایجاد توازن میان حقوق هریک از زوجین ووظایف آنان در چارچوب احکام شرع اسلام، مرتبط می شود.

2-کنترل صحیح رسانه ها وجلوگیری از معرفی الگوهای غلط ازدواج به جوانان بویژه آندسته الگوهایی که از هم گسستگی و از هم پاشیدگی خانواده را نشان میدهد.

خواستگاری به معنای نشان دادن تمایل مرد به ازدواج وپذیرش خواسته او از سوی زن و ولی امرش وتوافق دو طرف بر عقد ازدواج در آینده است .

خواستگاری به مثابه ازدواج وحتی شبیه به ازدواج نیست. بلکه یک نوع قول وقرار میان زن ومرد برای ازدواج است . خواستاری هیچ حقی را ثابت وهیچ حرامی را حلال نمی کند. در زمان خواستگاری زن ومرد تنها می توانند آنهم برای اعلام موافقت به یکدیگر نگاه کنند وزن تا زمانیکه عقد میان او ومرد جاری نشود، همچنان برای او نامحرم می ماند.

از لحاظ شرعی یک مرد نمی تواند به خواستگاری دختری برود که نامزد دارد. همچنین نمیتواند آن دختر یا خانواده او را به فسخ قول وقرارخواستگاری وادار کند.

یک مرد نمی تواند به خواستگاری زنی برود که به دلال سببی-نسبی یا شیرخوارگی (رضاعی) محرم او محسوب می شود، مگر آنکه دلایل محرمیت موقتی بوده ومرتفع شود. همچنین یک مرد نمی تواند از زن طلاق گرفته ای که عده اش تمام نشده باشد به روشهای کلامی یا اشاره ای خواستگاری کند. همچنین خواستگاری از زن مشرکی که هنوز اسلام نیاورده جایز نیست مگر آنکه مسلمان شود.

برهم زدن نامزدی چه از طرف مرد یا از طرف زن مکروه است مگر آنکه منفعت شرعی درپی داشته باشد. اطلاع از کم ایمانی طرف مقابل، نادرست بودن روش زندگی او ویا داشتن مشکل روانی غیرقابل تحمل، از جمله دلایل برهم زدن نامزدی به شمار می رود. برای تعیین حقوق وتعهدات هریک از طرفین باید به احکام شرع مراجعه کرد.

شرع اسلام معیارهای ازدواج موفق را تعیین کرده است. هریک از زوجین باید برای تامین منافع جامعه وخانواده از یک سو وفرزندان از دیگر سو، به آن معیارها وتعهدات پایبند باشند.

از جمله این معاییر: ایمان واقعی- اخلاق نیکو- تربیت خوب و دیگر صفات نیک است.

از عوامل موفقیت ازدواج می توان به تشابه سن وسال ، فرهنگ،ومحیط خانواده و همچنین سالم بودن زوجین و نداشتن بیماری های مسری یا ارثی خطرناک اشاره کرد.

پنج حکم شرعی بر ازدواج جاری می شود:وجوب- ندب-مباح بود- ؟؟؟ وشرع اسلام اردواج برای هرآنکه از بیم فتنه بر خود می هراسد، واجب دانسته است.

عقد ازدواج باید با حضور شهود وولی امر عروس انجام گیرد واگر زنی یکبار ازدواج کرده باشد می تواند در صورت بیماری ولی یا نبودن او در ازدواج دوم عهده دار مسئولیت وولی امر خود باشد . مستحب است که ازدواج با برگزاری ولیمه شادی به اطلاع عموم برسد.

یک زن در زمان قرائت خطبه عقد می تواند شرایطی را با هدف تامین آسایش بیشتر خود برای همسرش بگذارد مشروط به اینکه آن شرایط با احکام اسلام منافات نداشته باشد. یک زن می تواند بدون اینکه حقی از مرد باطل کند، حق طلاق را از آن خود کند یا می تواند این شرط را بگذارد که همسرش با زن دیگری ازدواج نکند یا اورا به خارج نبرد یا در بیرون از منزل کار کند.زن همچنین می تواند نوع مجازات را در صورت بروز هرگونه تخلف از سوی مرد، تعیین کند. مرد نیز می تواند برای همسر آینده اش شرط بگذارد مثلا می تواند بگوید که همسرش باید همراه با خانواده اش زندگی کند یا اینکه اورا در هرجا همراهی کند.

شرع اسلام با بالا بودن مهریه و هرگونه تصمیم مادی که ازدواج را به صورت چانه زدن درآورد و منجر به بیحرمتی به جایگاه زن ویا پیوند زناشویی شود که در اساس باید مبتنی بر ارزش های انسانی ومحبت ودوستی باشد، به شدت مخالفت می کند.

اصل کلی اسلام مبتنی بر برابری کامل زن ومرد است و این مساله از لحاظ شرعی تبیین شده است و موارد استثنایی در این زمینه به تفاوت شرایط فیزیکی وجسمی ، ویژگی های ذاتی زن و مرد مرتبط می شود.

هیچ مانع شرعی در تقسیم مسئولیت های اجتماعی میان زن ومرد در راستای تامین منافع خانواده و جامعه، وجود ندارد .

بر اساس این اصل که ماده 56 نیز به آن اشاره دارد، روابط زناشویی مبتنی بر ارزشهای معنوی، اخلاقی، وضابطه های شرعی به شکل ذیل است:

1- دوستی، محبت، اعتماد متقابل، وهمکاری در آسایش وتنگدستی

2- زندگی همراه با نیکی واحسان واحترام کرامت انسانی

3- همکاری وهمیاری مشترک در تمامی ابعاد زندگی خانوادگی و احساس مکمل بودن یکدیگر چه در زندگی زناشویی یا زندگی اجتماعی.

شرع اسلام به زن ماهیت و هویت مستقل وقانونی می دهد، به اراده اش احترام می گذارد، استقلال مالی زن و حق او در استفاده از نام خانوادگی شخصی را به رسمیت می شناسد.

مرد مسئول خانواده است که خود مجموعه ای متشکل از چند فرد می باشد. هر خانواده نیازمند رییس است در غیر اینصورت به بیراهه کشیده می شود واز هم می پاشد. مرد به حکم سرشت، توان فیزیکی و روحی قادر به تحمل این مسئولیت و سختی های آن است. این مسئولیت نه مفهوم سلطه که معنای اداره امور خانواده ، حمایت از کانون آن و تامین منافع مادی آن است.

بر اساس شرع اسلام مسئولیتی که زن برعهده دارد با سرشت و ترکیب فیزیکی و روحی او همخوانی دارد. اسلام، زن را حامی مرد و مسئول در برابر او برای اداره امور خانه و فرزندان می داند. این مسئولیت از جایگاه مهمی برای حفظ خانواده و جامعه برخوردار است که کمتر از مسئولیت مرد نیست وچه بسا به خاطر پیامدهای معنوی واخلاقی آن از مسئولیت مرد نیز مهمتر باشد.

جوانان اعم از پسران یا دختران باید از اصول اسلام، ارزش ها، ونگرش آن به مساله ازدواج وتعامل زن وشوهر بایکدیگر وراههای تشکیل یک خانواده موفق و صالح ، آگاهی پیدا کنند.

هرکدام از زن وشوهر باید به یکدیگر وفادار باشند و به هم اعتماد کنند و با همکاری با همدیگر می توانند به مسئولیت های خانواده و فرزندان و تربیت آنان در تمامی شرایط رسیدگی کنند.

شرع اسلام هریک از همسران را به تلاش برای درک اخلاق شریک زندگی خود، تشویق می کند وهمچنین از آنان میخواهد که به صفات وویژگی های مشترک از یک سو و اختلافات فطری وطبیعی و روحی از دیگر سو، توجه نشان دهند . اسلام به همسران توصیه می کند که برای دستیابی به یک زندگی زناشویی موفق به نقاط مثبت و تشابه موجود با یکدیگر توجه کنند و تا جاییکه که ممکن است حلقه اختلافات را تنگ تر کنند وراه حلهای مورد توافق به دور از هرگونه لجبازی، تعصب بی جا و تمایل به برتری در مقابل طرف مقابل، پیش روی خود بگذارند.

1- به همسر خود احترام بگذارد و به تلاشهای او برای خانواده ارج نهد وبه یاری او برای تحمل مسئولیت های خانواده بشتابد .

2- رعایت احساسات طرف مقابل و از هرآنچه که ممکن است همسر یا خانواده اش را جریحه دار کند چه در خفا چه در مقابل دیگران وبویژه در مقابل یکی از بستگان همسر یا خود پرهیز کند.

1-همسران باید از هرگونه فحش وناسزا به یکدیگر و استفاده از حرفهای جریحه دار پرهیز کنند.

2- همسران نباید بیش از سه روز با یکدیگر قهر باشند و هرآنکه اقدام به آشتی کند، نسبت به دیگری برتری دارد. همچنین امتناع ازهمبستری با یکدیگر با ستثنای موارد بیماری یا شروط مندرج در احکام شرع، جایز نیست.

3- جایز نیست که همسران هرچند که اختلاف میان آنان شدید باشد به خشونت پناه ببرند و از ضابطه های شرعی لازم الاجرا، فراتر روند و هرآنکه به این شیوه پناه ببرد، هم از لحاظ مدنی و هم جنایی مسئول خواهد بود.

4- تا جاییکه ممکن باشد اختلاف باید محدود به زن وشوهر و به دور از فرزندان باشد و اطلاع دادن خانواده ها وآشنایان از مسایل شخصی صحیح نیست. هراختلاف باید با تفاهم متقابل حل شود در غیر این صورت زن وشوهر می توانند دو داور عادل از خانواده همدیگر را برای حل اختلاف فیما بین برگزینند.

5- حفظ اسرار زناشویی – با توجه به اینکه زن وشوهر از دقیق ترین اسرار یکدیگر باخبر می شوند و ممکن است هیچکس غیر از آنان و خدا از آن اطلاعی نداشته باشد از این رو فاش کردن این اسرار حتی پس از شکستن پیمان ازدواج گناه و معصیت و خیانت در امانت به شمار می رود.

1- یکدیگر را به پایبندی به دستورات خدا، داشتن اخلاق نیکو، ترس از خدا در تمامی شرایط ، توجه به تعهدات شخصی در مقابل خدا تشویق کنند وبرای همدیگر و فرزندان در تمامی موارد یاد شده الگو باشند.

2- به یکدیگر بیاموزند و یا راه آموزش را برای همدیگر به نحوی که خیر دنیا وآخرت در آن باشد، هموار کنند.

3- پایبندی هریک از آنان به نظم، پاکیزگی وطهارت، منظور پاکیزگی وطهارت مکان، جسم ولباس نیست بلکه منظور پاکیزگی وطهارت نفس ، قلب، دست وزبان از هر حرام و گناهی.

4- تاکید بر مال حلال ، کسب وکار حلال، دوری از حرام هرچند که وسوسه انگیز باشد، میانه روی در مخارج ، دوری از افراط وتفریط و اجتناب از ظاهربینی ها وتقلید کورکورانه از دیگران .

روابط حسنه با دیگران بویژه همسایگان و نزدیکان

1- آداب شرعی واصول معاشرت، رفت وآمد با دیگران وپذیرایی از آنان را رعایت کنند

2- برخورد مناسب با دیگر افراد بویژه همسایگان، نزدیکان، خویشاوندان داشته باشند

3- از ناراحت کردن دیگران بویژه همسایگان با ایجاد سر وصدا وهرگونه اذیت وآزار بپرهیزند

بر اساس شرع اسلام مرد باید به تنهایی هزینه های ازدواج ، مهریه، تامین اثاثیه منزل را برعهده بگیرد وهیچیک از هزینه های فوق برعهده زن نیست مگر آنکه خود تمایل به آن نشان دهد که در این صورت حق او در اینگونه هزینه ها محفوظ خواهد ماند .

بر اساس شرع اسلام یک مرد باید با همسر خود با احسان ونیکی وبا رعایت این نکات برخورد کند:

1- یک مرد باید به فطرت وسرشت زن ، دیدگاه متفاوت او به برخی مسایل توجه نماید و در نهایت لطف، صبر وخویشتنداری با او برخورد کند.

2- نباید زن را از دیدار پدر و مادرش منع کرد مگر آنکه دلیل آن شرعی وبرای اجتناب از ضرر باشد.

3- برخورد احترام آمیز بدون افراط و تفریط با زن

بر اسا ساحکام شرع نفقه یک زن- هرچند هم پولدار باشد- اعم از خوراک و خانه ولباس و درمان - به دور از افراط وتفریط ، برعهده مرد است.

کار زن در خارج از خانه از دیدگاه اسلام، امری مباح است و در حد خود هدف نیست بلکه وسیله ای است برای تامین منافع خانواده وجامعه . برای این مساله احکامی است که با توجه به شرایط ونوع کار، به نحو ذیل اجرا می شود:

1- آن کار از لحاظ شرعی مباح و با منافع جامعه و فطرت وسرشت زن همخوانی داشته باشد

2- تفاهم وتوافق زن وشوهر در چاچوب تامین منافع خانواده وبه دور از هرگونه افراط وتفریط صورت گیرد و روابط مالی زن وشوهر همانند آنچه که در ماده (76)آمده است، روشن و تبیین شود.

3- تامین منافع فرزندان به عنوان ستون اصلی جامعه ونسل آینده، در اولویت باشد.

4- پایبندی زن ومرد به ضابطه های اخلاق اسلامی .

یک زن باید در هر امر مباحی که به خاطر آن متحمل ضرر یا اذیت نشود، از شوهر خود اطاعت کند.

یک زن در هزینه ومخارج باید رضای خدا را در مد نظر قرار دهد و به اندازه نیاز خود وفرزندان به دور از هرگونه اسراف وولخرجی و تنها با رضایت شوهر ویا طبق عرف ورسوم ، هزینه و خرج کند.

1- یک زن باید صالح و پایبند به آداب دینی باشد، حجاب را رعایت کند و با دیگران طبق اصول شرع واسلام برخورد نماید.

2- یک مرد می تواند همسرش را از رفتن به اماکن تفریحی ناسالم به خاطر دور کردن وی از گناه و منکرات و حفظ ونگهداری حجب وحیای او، منع کند.

1- یک زن باید به کارهای خانه و فرزندان به نحو مناسب رسیدگی کند. این مساله از لحاظ دینی و با توجه به اصل همکاری موجود میان همسران به عنوان یک وظیفه برای زن تلقی می شود. اگر زنی در خارج از منزل کار می کند باید تا جایی که ممکن است در هزینه های خانه، مشارکت کند واین مساله بهتر است با رضایت دو طرف ویا با داوری یک فرد عادل، تعیین وحل وفصل شود.

2- اگر زنی پولدار وشرایط مالی همسرش چندان مناسب نباشد، در این صورت باید بر شوهر و فرزندان هزینه کند و مرد با بهبود شرایط مالی می تواند با توجه به ضوابط و حدود شرع ، هزینه های انجام گرفته توسط زن را به وی بازگرداند.

بر اساس دین مبین اسلام، روابط پدری و فرزندی باید بر پایه محبت، دوستی و احترام استوار باشد . هر دو طرف در مقابل یکدیگر وظایفی دارند که در فصل پنجم باب چهارم حقوق ووظایف کودکان در اسلام به تشریح حقوق فرزندان خواهیم پرداخت.

1- رفتار مناسب با آنان داشته باشد هرچند که ممکن است دین یا مذهب دیگری داشته باشند .

2- با آنان به نیکی برخورد کند وحقوق پدر ومادر را رعایت کند ودر سالمندی بویژه از مادر نگهداری کند

3- با صدای بلند با آنان سخن نگوید و هیچ گونه آذار واذیتی به آنان نرساند

ازدواج مجدد تنها در چارچوب حدود از پیش تعیین شده شرع ، و برای تامین منافع شرع واجتماع وبا لحاظ کردن توانمندی همسر برای تقبل هزینه های همه همسران وفرزندان و رعایت عدالت میان آنان از لحاظ مسکن، غذا، لباس، وتمامی مسایل زندگی، امکان پذیر است.

شرع به حفظ تعادل روحی وعدم ابراز عشق و تمایل قلبی به یکی از همسران توصیه کرده است.

یک زن می تواند برای همسر خود این شرط را بگذارد که حق ازدواج مجدد را ندارد و مجازات هرگونه تخلف در این زمینه را نیزخود تعیین کند.

اگر مرد بدون توجه به ضوابط ازدواج مجدد، همسر دیگری برگزیند و ضرری متوجه همسر اول خود کند ، در این صورت زن می تواند از وی طلاق بگیرد واگر مرد به این خواسته اش توجه نکرد زن می تواند با مراجعه به قاضی درخواست طلاق بدهد.

طلاق به معنای از هم گسیختگی یک پیوند زناشویی با اراده مرد . یکی از ناپسندیده ترین مباح های (حلال های) اسلام است . این حق برای رهایی از ازدواجی است که هدف شرعی آن محقق نیافته باشد.و زمانی صورت می گیرد که تنش میان زن وشوهر به بالاترین حد خود برسد و ادامه ازدواج محال شود.

بر اساس شرع اسلام زن وشوهر باید در مقابل شریک زندگ خود صبر پیشه گیرند و تا جاییکه ممکن باشد تحمل نشان دهند.

شرع اسلام دلایل طلاق را محدود و آن را چند مرحله ای و پیچیده کرده است از ان رو که اسلام بر ادامه ازدواج واجتناب از افزایش تنش میان زن وشوهر تاکید دارد و برای تحقق این هدف راهکارها وروشهای متعددی را ارایه داده است.

اگر زنی احساس کند که زندگی زناشویی ، ضرر وزیانی را به او تحمیل می کند می تواند درخواست طلاق بدهد . اگر همسر از طلاق دادن او امتناع کرد زن می تواند به دادگاه شکایت کند واگر ادعای وی مبنی بر تحمل ضرر ثابت شود، مرد واداربه طلاق دادن او خواهد شد. زنی که اینگونه از همسر خود جدا شود، تنها با عقد وتعیین مهریه ، بار دیگر به همسری شوهر سابق خود در می آید.

درخواست طلاق به خاطر ندادن نفقه یا عدم حضور دایمی همسر

یک زن درصورتیکه همسرش به او نفقه ندهد و یا به دلایل مختلف (مفقود بودن- زندان بودن) برای مدت طولانی از او دور باشد چه نفقه گذاشته یا نگذاشته باشد ولی زن به خاطر دوری نامعلوم او متحمل ضرر وزیان روحی شود، می تواند طبق ضابطه ها وشروط اعلام شده، درخواست طلاق دهد.

اگر زن به حدی از مرد متنفر ومنزجر شود که قادر به ادامه به زندگی با او نباشد ولی نتواند

دلیل قانع کننده ای برای این حالت خود ارایه دهد، می تواند در ازای چشم پوشی از هرگونه حق وحقوق با اعاده ی مهر(شیربها) و هدایا به مرد، از او طلاق بگیرد.

اینگونه درخواست طلاق ،خلع نامیده می شود و در واقع با یک توافق میان دو طرف صورت میگیرد ولی اگر این توافق صورت نگیرد و یا اینکه مرد راضی به این کار نباشد، زن می تواند به دادگاه شکایت کند که در این صورت حکم طلاق او از مرد صادر خواهد شد.

هریک از زوجین می توانند به خاطر وجود عیب غیرقابل اصلاح، تحمل ضرر وزیان از ادامه زندگی ، بی اطلاع بودن از عیب ومشکل طرف مقابل پیش از ازدواج ، بیماری همسر پس ازدواج پس از ازدواج از او درخواست جدایی از یکدیگر را بدهند .تشخیص صحت اینگونه عیب ها برعهده کارشناسان است. جدایی در واقع فسخ قرار داد ازدواج است.

2-اسلام، داشتن فرزند را با هدف حفظ و ادامه نسل تشویق می کند.

3-از این رو شرع اسلام عقیم کردن مردان وزنان ، برداشتن رحم و سقط جنین را به دلایل غیر پزشکی، حرام می داند.

4-کودک این حق را دارد که در چارچوب یک ازدواج مشروع به دنیا بیاید.

توجه همه جانبه به کودک از زمان ازدواج و شامل:

ج-از زمان زایمان تا مرحله ممیزی (کودکی که به ممیزی نرسیده باشد)

د-از زمان ممیزی تا بلوغ( به ممیزی رسیدن کودکان)

در هریک از این مراحل کودک از حقوق خاص خود برخوردار است

خانواده کانون گرم کودک و محل پرورش و آموزش اوست. خانواده اولین مدرسه ای است که به کودک ارزشهای انسانی، اخلاقی، روحی و دینی را آموزش می دهد.

یک کودک این حق را دارد که پدر ومادرش به صورت درست یکدیگر را انتخاب کرده و به معیارهای ازدواج موفق همانگونه که در شرع اسلام آمده و در ماده (51) این منشور ذکر شده، پایبند باشند.

1- هر کودکی از زمانیکه به صورت یک نطفه تشکیل شد حق برخورداری از زندگی – ماندن و رشد را دارد .

2- سقط جنین حرام است مگر آنکه مادرش در معرض خطر باشد وباید اقدام به آن کار کند

3- یک جنین باید از توجه بهداشتی وتغذیه مناسب بهره مند باشند.

4- به طور کل هرگونه آسیب رسانی به جنین حرام است و هرآنکه اقدام به این کار کند طبق شرع مشمول مجازات میشود.

کودکی که بدنیا می آید باید از یک نام خوب برخوردار شود- خانواده اش باید از تولد او ابراز شادمانی کنند و طبق شرع اسلام فرزندان اعم از پسران یا دختران در این زمینه برابر هستند. ناراحتی از تولد دختران و یا هرگونه آسیب رسانی به آنان حرام است .

هر کودک باید از حق حفظ هویت از جمله اسم، اصلیت، ریشه خانوادگی، زبان، فرهنگ، پیوندهای دینی و اجتماعی برخوردار باشد.

شرع اسلام هرگونه تبعیض میان کودکان را به خاطر خود کودک ، پدر ومادرش، وصی قانونی اش، رنگ پوست، جنس، نژاد،زبان ،دین، عقاید سیاسی، نژاد، قبیله، وابستگی اجتماعی، ثروت و فقر، محل ولادت ویا هردلیل دیگر حرام می داند.

کودک باید از بهترین شرایط بهداشت برخوردار باشد و حق استفاده از هرگونه مراکز بهداشت ودرمان وبازپروری را دارد.

پدر ومادر وهمه اطرافیان باید با یک کودک برخورد محبت آمیز داشته باشند و منافع اورا تامین کنند .

یک کودک باید از اوقات فراغت خود به نحو احسن استفاده کند واز آن لذت ببرد. کودک باید از بازی کردن، تفریح وسرگرمیهای فرهنگی و هنری بهره مند شود. باید کودک را از وسایل لهو ولعب حرام وممنوع، دور کرد.

1-یک کودک باید در چارچوب ضابطه های شرعی وقانونی از آزادی عقیده و وجدان برخوردار شود .

2- والدین هم از لحاظ شرعی وهم از لحاظ قانونی وظیفه دارند کودک را هدایت کنند وبرای رشد توانایی اش وتامین منافعش تلاش کنند.

1-یک کودک باید از آزادی بیان به گونه ای که منافاتی با ارزشهای اسلام و اصول آن نباشد، برخوردار باشد.

2- این آزادی شامل : آزادی دستیابی به اطلاعات ، اندیشه های صحیح ، آزادی نوشتن، آزادی هنر و یا هر آزادی که با شرایط و توانمندی های ذهنی او متناسب باشد، می شود.

3- هرکودکی که افکار و اندیشه های خاص خود را دار باید بتواند که آن را آزادانه بیان کند ومورد توجه قرار گیرد.

1- یک کودک حق منسوب شدن به پدر ومادر مشروع خود را دارد.

2- از این رو- اقداماتی که به گونه ای اصل ونسب کودک را نامشخص می کند از جمله اجاره کردن رحم حرام شمرده می شود.

یک نوزاد باید توسط مادر شیرداده شود مگر آنکه این مساله مشکلی برای سلامتی نوزاد یا مادرش بهمراه داشته باشد

1- یک کودک باید توسط فردی حضانت شود یعنی – در حمایت باشد- که آن فرد مسئولیت تربیت و پاسخ دادن به خواسته های روحی و مادی اورا برعهده بگیرد. صلاحیت یک مادر از هر فرد دیگری برای حضانت طفل بیشتر است و افراد دیگری می توانند بر اساس شرع اسلام این مسئولیت را برعهده گیرند.

2- حضانت شامل کودکان یتیم – کودکان نامشروع – نیازمندان خاص- پناهندگان و کودکانی که به دلایلی از کانون خانواده محروم هستند یا طرد شده اند، می شود.

3- شرع اسلام قانون فرزندخواندگی را مجاز نمی داند ولی در عین حقوق اجتماعی کودکان را وابسته به هر قشری که باشند، تامین می کند.

4- تمامی نهادهای جامعه از جمله خود دولت باید حمایت و خدمات مورد نیاز را برای کمک به آندسته از زنانی که حضانت کودکان را برعهده دارند ، تامین کنند.

5- در اصل پدر ومادر یک کودک باید حضانت اورا برعهده بگیرند ونمی توان کودک را از آنان جدا کرد مگر آنکه مصلحتی یا ضرورتی در کار باشد .

6- پدر ومادر با مشورت وهمکاری یکدیگر مسئول حضانت کودک هستند ولی در عین حال می توانند به خاطر تامین منافعی از کمک یک موسسه اجتماعی برای حضانت کمک بگیرند.

7- منافع یک کودک از سوی کارشناسان و متخصصان قضایی و اجتماعی وپزشکی تعیین می شود.

1- هرکودکی باید ازسطح زندگی مناسب برای رشد عقلی-دینی-اجتماعی وفیزیکی (جسمی)برخوردار باشد.

2- بر اساس شرع اسلام – پدر عهده دار نفقه کودک است اما اگر خود نیازمند باشد خویشاوندان نزدیک باید این مساله را برعهده بگیرند.

3- نفقه یک پسرتازمانی است که رشد پیدا کند وقادر به کار و تامین هزینه های خود باشد اما نفقه دختر تا زمان ازدواج و رفتن به خانه شوهر یا به خاطر اشتغال از نفقه پدر بی نیاز شود، ادامه دارد.

طبق شرع اسلام یک جنین از حقوق مالی در زمینه های ارث ، وصیتنامه، وقف ،بخشش از والدین - نزدیکان ودیگران (البته به شرطی که به دنیا بیاید) ، برخوردار می شود.

1- یک کودک از آن زمانیکه دیده به جهان می گشاید از حقوق کامل در زمینه ارث، وصیتنامه، وقف، بخشش و دیگر موارد، برخوردار می شود.

2- یک کودک از بیمه اجتماعی وکمک هایی از این قبیل از زمان به دنیا آمدن برخوردار می شود .

یک کودک اگر به سن رشد عقلی برسد وبتواند خوب را از بد حق تشخیص دهد می تواند در حقوق واموال خود دخل وتصرف کند .

1- یک کودک اگر به سن ممیزی که از سوی قانون تعیین می شود، نرسیده باشد از نظر جنایی مسئول شمرده نمی شود وباید تابع یکی از قوانین حمایت وبازپروری شود.

2- اگر یک کودک از سن ممیزی گذشته ولی به سن بلوغ نرسیده باشد یا باید تابع قوانین حمایت وبازپروری یا مشمول مجازات های سیک می شود

3- در تمامی شرایط یک کودک در این مسایل حق دارد:

أ‌- به سن – شرایط- وضعیت و عملی که مرتکب شده ،توجه شود

ب‌- باید به گونه ای که شان ، حقوق انسانی و آزادی اصلی او مورد توجه قرار گیرد با او برخورد شود

د- محاکمه او خیلی سریع توسط هیات قضایی متخصص ومستقل با کمک کارشناسان مسایل اجتماعی وقانونی و با حضور والدین یا مسئولین قانونی اش صورت گیرد

1- والدین باید به مسئولیت خود برای تربیت صحیح کودک وپرورش همه جانبه او به صورت مشترک عمل کنند ودرصورتیکه کودک به افراد دیگری سپرده شود، آنان عهده دار این مسئولیت خواهند بود و منافع کودک همواره باید در اولویت قرار گیرد.

2- از اولویت های تربیت کودک، آشنایی او با اصول ایمان ، دین، اطاعت وفرمانبری از خدا ، اخلاق نیکو، اجتناب حرام وهرگونه اخلاق ناپسند ، دوری از دوستان ناباب ، آشنایی با ورزش و مطالعه مفید است. و والدین یا مسئولان کودک باید پیش از هرکس دیگر خود الگو ونمونه باشند.

3- باید به این نکته توجه شود که یک کودک باید به صورت تدریجی وباتوجه به رشد عقلی ومیزان احساس مسئولیت از آزادی بهره مند شود.

4- یک کودک بویژه در سنین نوجوانی باید از مسایلی که غرایز جنسی را برمی انگیزد و اورا به مرحله انفعال می کشاند، دور کرد ودر تمامی مراحل باید به این نکته ها توجه کرد:

أ‌- گفت وگو با او باید خیلی متین وآرام ومتناسب با مراحل رشد عقلی و وجدانی باشد

ب‌- آگاهی تدریجی او از مسایل جنسی از طریق درسهای آموزشی چون علوم ، زیست شناسی، علوم بهداشتی, آموزش دینی و عبادت ها.

ج- آگاهی کودک از مسایل جنسی همراه با تحکیم رفتارهای اسلامی ، تبیین حلال وحرام، اشاره به پیامدهای انحراف اخلاقی ، صورت گیرد.

5- باید تلاش شود که نوجوانان از مسایلی که آنان را به انحراف می کشاند، یا غرایز پست را بر خلاف آموزه های دینی وارزشهای حاکم برجامعه تحریک می کند، دور کرد . این مهم تنها با جدا کردن مدارس دخترانه از پسرانه در مقاطع دبیرستان ، جداسازی باشگاههای ورزشی پسران از دختران وانتخاب آموزشیاران متناسب با هر گروه ، جلوگیری از ورود نوجوانان به مراکز فساد و فحشا و تعیین مجازات های سنگین برای مسئولان این امکان در صورت ارتکاب هرگونه تخلفی در این زمینه، محقق می شود.

یک کودک این حق را دارد که عادات خوب اجتماعی چون حفظ ونگهداری از کانون خانواده،صله رحم، نیکی به والدین، اطاعت از آنان، انفاق برای آنان، نگهداری از آنان در سالمندی یا نیاز ، تحمل مسئولیت در برابر دیگران، احترام دیگران، خیرخواهی و همکاری وهمیاری با دیگران را بیاموزد.

1- در چارچوب ضابطه های اجتماعی: یک کودک حق دارد برای دستیابی به اهداف ذیل آموزش ببیند:

أ‌- رشد آگاهی کودک و اطلاع وی از واقعیت های مهم خلقت چون خالق، آفرینش ، جهان و تکامل بشریت و مفهوم تحمل سختی در دنیا برای آسایش درآخرت

ب‌- رشد شخصیتی کودک ، استعدادها، توانمندی های عقلی وفیزیکی تا قادر به ادای مسئولیت خود در دنیا باشد

ج- رشد احساس احترام به حقوق بشر ، آزادی های اصلی، آگاهی وی به وظایف شخصی وعمومی

د- رشد احساس احترام به خود، ماهیت فرهنگی و ارزشهای ذاتی

ه- آماده کردن کودک برای تحمل مسئولیت در جامعه ای آزاد مبتنی بر ارزش های دینی وانسانی ،تفاهم ، صلح، تسامح، برابری زن ومرد در کرامت انسانی، آشنایی با دیگر ملت ها و گروههای نژادی، ملی ودینی

و- رشد احترام به محیط زیست و آشنایی با چگونگی استفاده از دنیا برای انجام وظایف دینی

ا- آموزش ضروری وهمگانی اعلام شود و شامل علوم مورد نیاز برای شکل گیری شخصیت و عقل کودک باشد

ب- تشویق و توسعه همه مراحل آموزش دبیرستانی ( فنی و عمومی) برای تامین نیازهای جامعه به نیروهای انسانی کارآمد و اتخاذ اقدامات مناسب چون رایگان بودن آموزش و ارایه کمک های مالی در صورت نیاز

ج- آموزش عالی با توجه به توانمندی های عقلی و آمادگی های فیزیکی و روحی برای همگان امکا ن پذیر باشد.

1- کودک باید از حق دستیابی به آندسته از اطلاعاتی که توسط رسانه های همگانی برای افزایش رفاه اجتماعی ، تحکیم فرهنگ دینی و حمایت بهداشت عقلی و جسمی ، پخش می شود، بهره ببرد.

2- تمامی نهادهای جامعه از جمله دولت باید تولید ، مبادله و انتشار اطلاعات، آموزه های فرهنگی، دینی، اخلاقی، اجتماعی را تشویق کند و دستیابی همگان بویژه کودکان را به آن آسان نماید و از هرگونه اقدامی که منجر به آسیب فرهنگی کودکان می شود، جلوگیری بعمل آرود.

1- یک کودک باید از هرگونه خشونت، ضرر ، ظلم، ایذا واذیت و بدرفتاری جسمی، عقلی، روحی ، بی توجهی یا هرگونه اقدامی که کرامت اورا پایمال کند، در امان باشد.

2- این حق هیچ تناقضی با اقدامات لازم برای ادب کردن کودک ندارد که در آن راههای تشویق و تنبیه ومجازات طبق ضابطه های شرعی ،قانونی وروحی استفاده می شود.

3- تمامی نهادهای جامعه از جمله دولت موظف به ارایه کمک لازم به والدین و دیگر مسئولان قانونی کودک برای تربیت و آموزش او هستند. این نهادها با اقدامات اجتماعی، قانونی ، رسانه ای وفرهنگی ارزشهای تربیت اسلامی را در جامعه تحکیم می بخشند و با این اقدام گامهای موثری برای دستیابی به جامعه سالم مبتنی بر ارزشهای اخلاقی وانسانی بر میدارند .

1- کودک باید از هرگونه سوء استفاده، تجاوز جنسی، یا خدشه دار کردن شخصیت و آبرو در امان باشد.

2- کودک باید از استفاده مواد مخدر ، روان گردان ها، مشروبات الکلی و سیگار به دور بماند.

3- کودک باید از هرگونه اقدام آدم ربایی ، فروش و قاچاق انسان مصون بماند.

4- والدین و یا مسئولان قانونی کودک وظیفه شرعی وقانونی دارند که اورا از دوستان ناباب، هرگونه مجلس لهو ولعب و فحشا دور نگهدارند .

5- تمامی نهادهای جامعه از جمله دولت باید تدابیر پیشگیرانه ای را برای عاری بودن فعالیت رسانه ای از هرگونه عوامل انحرافی کودکان اتخاذ کنند.

1- کودک از هرگونه سوء استفاده اقتصادی یا هراقدامی که اورا از روند آموزشی به دور نگهدارد یا سلامتی جسمی، عقلی،دینی و روحی اورا تهدید کند، در امان باشد.

2- برای کار کودکان باید حداقل سنی، ساعات وشرایط کار تعیین شود.

1-یک کودک تا زمانیکه به سن قانونی نرسیده حق حضور مستقیم در جنگ را ندارد.

2- کودکان باید در شرایط فوق العاده ، بلایای طبیعی، درگیری های مسلحانه از اولویت توجه برخوردار باشند از آن رو که کشتن ، مجروح کردن و یا به اسارت گرفتن آنان جایز نیست و کودکان در شرایط فوق باید در زمینه های تغذیه ، خدمات بهداشتی، امدادرسانی از دیگر افراد مقدم تر باشند.

احکام باب چهارم ( {1} ) با هیچیک از موارد حقوق بشر ذکر شده در اعلامیه قاهره درباره حقوق بشر در اسلام که در 5 اوت 1990از سوی سران کشورهای سازمان کنفرانس اسلامی به تصویب رسید، منافات ندار. این احکام همچنین ناقض هیچیک از اعلامیه های بین المللی و مخالف احکام شرع اسلام نیست.

تمامی نهادها از جمله دولت باید تدابیر مناسب را برای اجرای حقوق کودکان اتخاذ کنند. این تدابیر علاوه بر اینکه کودکان را ارشاد و هدایت می کند آنان را با احترام مسئولیت های والدین، نزدیکان، قیم ها یا دیگر مسئولان قانونی، آشنا می نماید.

درتمامی اقدامات متعلق به کودکان که از سوی هیات های قانونی، قضایی، اداری، سازمان بیمه اجتماعی گرفته می شود، باید منافع اولیه کودک و رعایت حقوق والدین یا قیمان او در اولویت باشد .

تضامن مالی و اجتماعی از مهمترین اهداف جامعه ویکی از اهداف اصلی اسلام است که باید در جامعه اسلامی محقق شود . این هدف مبتنی بر دو اصل مهم اسلام یعنی تامین منافع جامعه ووحدت و همبستگی آن و دیگر اصل برادری و اخوت انسانی است.

مفهوم تضامن در اسلام آنقدرگسترده است که شامل ابعاد معنوی ، مالی، واجتماعی، روابط افراد یک خانواده با یکدیگر، روابط خانوادها با یکدیگر و روابط افراد جامعه با ولی امر، میشود. برای تضامن راهکارهای عدیده شخصی و گروهی، داوطلبانه و الزام آور وجود دارد. ما در این جا به انواع و زمینه های تضامن در چارچوب خانواده به عنوان هسته اصلی یک جامعه می پردازیم.

فطرت انسان به عنوان یک مخلوق اجتماعی قائم بر زندگی اجتماعی است . یک انسان هرگز نمی تواند به تنهایی به زندگی خود ادامه دهد . از این رو تحقق این مساله میان فقرا وثروتمندان و همکاری این دو قشر با یکدیگر ، پایه های اصلی همبستگی اجتماعی و وحدت و برادری واخوت وتضامن انسانی را بنیان می گذارد.

تضامن در اسلام نیازهای اصلی افراد جامعه را اعم از مسکن ، غذا، لباس، درمان وآموزش را به صورت مساوی تامین می کند.

اسلام ، پایه های جامعه اسلامی را بر همکاری وتقوا استوار کرده است و تضامن اجتماعی یکی از بارزترین ترین شکل همکاری است که می تواند با تحکیم و گسترش روابط میان افراد، منافع جامعه را تامین کند.

تضامن در اسلام صدقه داوطلبانه که افراد در پرداخت یا عدم پرداخت آن مختار باشند، نیست بلکه اسلام آن را به عنوان یک حق مسلم در دارایی ثروتمندان که باید به مستحقان آن بدون هیچ منت یا آزاری پرداخت شود، می داند . اسلام برای رسیدن این حق به صاحبانش یک برنامه دقیقی پایه گذاری کرده است.

تمامی اقشار جامعه که قادر به تامین نیازهای اساسی خود نباشند اعم از آنانیکه در کشوری اقامت دایمی داشته باشند یا موقت از جمله ایتام، مستضعفان، فقرا و نیازمندان وآنانیکه به خاطر بلایای طبیعی متضرر شده باشند، خسارت دیده گان در معامله های قانونی اعم از مسلمان وغیر مسلمان، مستحق تضامن هستند.

تضامن در اسلام یکی از مقاصد مشروع ومهم برای بسیاری از قوانین ونظام های جامعه اسلامی است که به عبادت های مالی نیز شناخته می شود چون زکات، نفقه برای خویشاوندان ، صله رحم ، نظام عاقله (مشارکت خویشاوندان قاتل غیر عمد در پرداخت دیه) و در واقع توزیع عادلانه درآمد ملی میان اغنیا وفقرا وقرض الحسنه وکفاره و نذر می باشد.

احکام شرعی تضامن میان "وجوب" و"به میزان استطاعت"، متفاوت است همچنانکه زمینه های پرداخت نیز به دلایل ذیل متفاوت است: نسبت خویشاوندی میان صاحب پول وفرد مستحق- نوع حکم شرعی پول اگر زکات لازم یا نفقه واجب یا صدقه - نیاز فرد مستحق که ضروری یا برای بهبود وضعیت باشد- برای منافع مشروع،به خاطر زور ، برای اقدامات غیر مشروع پرداخت شود- در مجموع ابعاد این احکام به قدری گسترده است که می تواند تمامی مسایل مربوط به جامعه را دربرگیرد وبه خوبی نشان دهد که اسلام دین حمایت از فقرا ومستضعفین است . مشروح تمامی احکام فوق الذکربه تفصیل در کتب فقه اسلامی آمده است.

1- رحم در معنای لغت: جایگاه خلقت انسان و شکل گیری او در شکم مادر است و منظور از این کلمه ارتباط خویشاوندی سببی یا نسبی

2- صله رحم یعنی نیکی کردن و انجام فرایض ووظایف در برابر خویشاوندان پیش از کمک به دیگران

3- حکم این ارتباط بر اساس فرض، وجوب واستحباب با توجه به نسبت خویشاوندی متفاوت است. ارتباط پدر ومادر با فرزندان ممکن است تا مرحله از خودگذشتگی نیز برسد به این خاطر که والدین دلیل حضور فرزندان در این دنیا به شمار می روند و بر اساس متون و تعالیم اسلام مادر در این زمینه بر پدر نیز مقدم تر است از آن جهت که مادر، زحمت و مشقت بیشتری برای فرزند تحمل می کند وبه او از پدر مهربان تر است.

1-اسلام برای صله رحم و نیکی در این زمینه اهمیت خاصی قایل است و نسبت به قطع آن شدیدا هشدار داده است.

2- استفاده از واژه صله رحم برای تبیین خویشاوندی در واقع اهمیت جایگاه رحم به عنوان محل اعجاز الهی و توان خداوند برای آفرینش انسان را نشان می دهد و اهمیت رعایت حقوق خویشاوندان و دلایل دینی موجود در این زمینه را مورد تاکید قرار می دهد.

ماده(134)

راهکارهای صله رحم

1- اسلام آن را پایه ای برای ارث ، تضامن وهمیاری اجتماعی و پایه ساختار جامعه دانسته و آن را عمیق ترین ومهمترین رابطه اجتماعی که موجب استحکام جامعه و ادامه حیات آن می شود،برشمرده است.

2- اسلام با صله رحم خواستار حفظ روابط میان افراد ونیکی کردن آنان به یکدیگر است هرچند که با هم از لحاظ مذهب وعقیده اختلاف نظر داشته باشند.

3- تاکید بر تضامن وهمیاری ومراعات اولویت ها میان خویشاوندان

اسلام با گذاشتن سیستم دقیق پایبندی به نفقه میان اعضای خانواده و میان فرد و دولت از دیگر ادیان متمایز شده است. نفقه به عنوان یک بخش مهم نظام ضمانت اجتماعی در اسلام مطرح می باشد و این دو راهکار بایکدیگر تامین کننده نیازهای فقرا ومستضعفین ونیازمندان هستند.

1- فردی که ثروتمند باشد اعم از زن ومرد ، بزرگ و کوچک نفقه اش از مال ودارایی که دارد تامین می شود به استثنای زن حتی اگر ثروتنمد وبی نیاز نیز باشد نفقه اش وحتی خرج درمان باید از سوی همسرش تامین شود.

2- نفقه کودکان خردسال فقیربرعهده پدر است هرچند هم فقیر باشد. نفقه آنان را مادر ثروتمند یا هریک از خویشا وندان ثروتمند می توانند برعهده گیرند که در این صورت دینی به پدر آنها خواهد بود و احکام آن به صورت مشروح در کتب فقه آمده است . این احکام بر فرزندان بزرگ نیز اگر از تامین مخارج خود ناتوان باشند، جاری می شود. فقه دختر تا زمان ازدواج و به خانه همسر منتقل شود برعهده پدرش است که پس از ازدواج نفقه شا برعهده شوهرش قرار می گیرد.

یک مرد فقیر که پول ندارد یا اینکه پولی که دارد کافی نیست اگر قادر به کسب درآمد باشد، باید به دنبال کار مناسب باشد در این شرایط ولی امر باید پایبند به کمک مالی اش باشد واورا برای پیدا کردن کار مناسبی کمک کند.

1- یک زن بی همسر یا زنی که طلاق گرفته یا بیوه وعده اش را گذرانده باشد، درصورتیکه ثروتمند باشد، نفقه اش از مالش خواهد بود اما اگر بی پول باشد از نظر شرعی موظف به کار نخواهد بود و نفقه اش یا باید از طرف ولی امرش یا بستگان بر اساس نسبت فامیلی نزدیک تامین شود . یعنی یا فرزند پسر پدر،برادر، پدر بزرگ، عمو و ... نفقه اورا باید برعهده بگیرند واگر بستگان مشابه یک زن چند نفر باشند می توانند به صورت مشترک و یا با توجه به دارایی افراد، مخارج وی را تامین کنند.

2- اگر این زن شغلی داشته باشد، نفقه اش از کسب وکارش تامین می شود.

3- اگر زنی بستگانی، مال و کسب وکاری نداشته باشد نفقه اش باید از اموال زکات وصدقه ها تامین شود وولی امر نیز از بیت المال مسلمین مسئولیت اورا برعهده بگیرد .

مرد فقیری که قادر به کسب وکار نباشد ویا کار مناسبی را پیدا نکند، تامین نفقه او بر نزدیکترین نزدیکانش مثلا فرزندان ثروتمند و دیگر خویشاوندان با توجه به نزدیکی فامیلی، واجب می شود و احکام آن به تفصیل در شرع آمده است . البته باید حق چنین افرادی در زکات مال واجب یا صدقه داوطلبانه رعایت شود واگر میزان مال به اندازه به اندازه نباشد که نیازش را برآورده کند و خویشاوند نزدیک ثروتمند نداشته باشد، باید حق خود را بیت المال مسلمین بگیرد و اگر بیت المال به اندازه نیاز فقرا نباشد، ولی امر مسلمین وظیفه خواهد داشت از پول ثروتمندان برای رفع نیاز مستمندان استفاده کند.

اسلام قیمومت بر جان ومال وسرپرستی افرادی که از عقل ودرک کافی به خاطر کم سن وسالی، نابخردی و نداشتن صلاحیت برخوردار نیستند مشروع دانسته است از آن جهت که حفظ ونگهداری مال و تلاش برای افزایش آن برای ادامه زندگی واجب شرعی است.

1- هرآنکه صلاحیت نداشته یا به اندازه کافی از آن برخوردار نباشد، دولت باید سرپرست وولی را با هدف حفظ حقوق ومنافع معنوی ومادی او تعیین کند. اشراف ونظارات باید طبق احکام شرع وشامل کلیه امور مالی، قضایی نیز شود.

2- هرآنکه صلاحیت نداشته یا به اندازه کافی از آن برخوردار نباشد، اولیا وقیمین و کلیه موسسه های قانونگذاری وقضایی واجتماعی باید به نیکی با او رفتار کنند و برای حمیات او تلاش کتنند و در آموزش دادن او برای اداره اموالش در زمان رسیدن به سن رشد، دریغ نکنند.

به آن دسته از احکامی که درباره وجوب و صلاحیت دخل وتصرفکه در فصل چهارم باب چهارم در خصوص حقوق ووظایف کوک در اسلام آمده است، مراجعه شود ودر مورد مشروح اقدامات تعیین ولایت وسرپرستی بر جان ومال وحقوق فرد بی صلاحیت یا کم صلاحیت باید به احکام شرع اسلام وقوانین برگرفته از آن رجوع شود.

ارث در اسلام: یک نظام اجباری است که از سوی خدا تعیین شده و در متون صریح به صورت مشروح وواضح تر از هر نظام دنیایی دیگر شرع اسلام بدان پرداخته شده به گونه ای که به آن علم فرض ها وواجبها نیز اطلاق می شود.

1- نظام ارث بر این پایه استوار است که فردی که از دنیا برود دیگر تسلطی برمال از جای مانده از خود ندارد مگر یک سوم آن آن هم از طریق وصیتنامه وبر اساس شرع اسلام باید از اموال متوفی تمامی بدهیهای او پیش از تقسیم ارث میان وارثان، پرداخته شود . شرع اسلام توصیه کرده است که وصیتنامه کمتر از یک سوم دارایی را در برگیرد .

2- اموال فرد متوفی پس از تسویه بدهی ها و اجرای وصیتنامه او (اگر باشد) حق مسلم وارثان او به شمار می رود . بر اساس شرع اسلام ارث باید میان بازماندگان متوفی با توجه به میزان نزدیکی هرکدام به او و تعیین سهم هریک از آنان به دون در نظر گرفتن خواسته متوفی یا ورثه او در این زمینه تقسیم می شود.

3- این نظام متضمن قوانین وضابطه های خاص خود است که همه بر پایه عدل استوار است و در آن شرایط پیش آمدهایی چون شرایط ارث، دلایل آن، موانع موجود، ضوابط محرومیت از ارث، عائله مندی ودیگر هزینه ها بر اساس احکام شرع اسلام وقوانین آن لحاظ شده است .

1- با نگاه اجمالی به احکام ارث آشکار می شود که خدواند متعال ارث را میان بازماندگان متوفی محصور کرده است و اولویت های وراث و سهم هریک از آنان به ضوابط نفقه میان خویشاوندان مرتبط می شود و این هردو نظام، پایه محکمی برای ضمانت اجتماعی در اسلام را تشکیل می دهند.

2- بر اساس احکام این دو نظام اعضای خانواده حقوق ومسدولیت مقابلی در برابر یکدیگر دارند . بر اساس شرع اسلام خویشاوند متوفی اگر خردسال وتنگدست یا بزرگ وناتوان و عاجز از کسب درآمد باشد، واجب است که از مال خویشاوند پولدار خود بر اساس میزان نزدیکی اش با او، بهره ببرد و آنان اغلب از یکدیگر ارث می برند حتی برخی از فقها آندسته از افرادی را که نفقه برای آنان واجب است، وارث نیز می دانند .

نظام ارث در اسلام که دارایی فرد متوفی میان اعضای خانواده اش با توجه به سهم شرعی هرکدام از آنان تقسیم می شود، بر پایه عدل استوار است و گسترش روابط میان اعضای یک خانواده را به ارمغان می آور و بر نظریه هایی چون "عدم اجرای نظام ارث" یا "لحاظ کردن خواسته متوفی برای تقسیم دارایی"، که هر دو به ضرر خانواده متوفی است، خط بطلان می کشد.

با بررسی احکام ارث معیارهای تقسیم دارایی میان وراث به شکل ذیل می باشد:

1-میزان نزدیکی . هرچه نزدیکتر باشد ارث بیشتری می برد چه زن باشد یا مرد

2- سهم فرزندان متوفی که نامش را دارند از دیگر افراد ی که ممکن اصل وریشه متوفی به آنان برمیگردد (نسل پیشین)بیشتر است از این رو سهم فرزندان متوفی از سهم پدر ومادر او یبشتر است و گاهی تنها وراث یک متوفی فرزندانش هستند همچنانکه سهم یک دختر از سهم یک مادر هرچند که هر دو زن هستند، بیشتر است.

3- به خاطر تعهدات مالی بیشتر که فرزندان متوفی هنوز در ابتدای زندگی هستند ولی پدر ومادر متوفی چه بسا پولدار و قادر به ادامه زندگی باشند.

4- عدالت میان وراث با ایجاد موازنه دقیق میان تعهدات مالی وارث وسهم او در ارث طبق ماده 148 صورت می گیرد.

5- ثروت باید پخش و در دست یک نفر نباشد از این رو ارث میان اصول متوفی (پدر ومادر) و فروع او (فرزندان) محدود نمی شود و چه بسا که سایر خویشاوندان چون برادران وخواهران، عموها، برادران پدر، برادران مادر و دیگر افراد نسبی را شامل شود.

بر اساس شرع سهم یک مرد دو برابر سهم زن است البته اگر از لحظ نزدیکی به متوفی هر دو یکسان باشند چون دختر وپسر- خواهر وبرادر – عمو وعمه- همسر و حکمت موجود در این زمینه به آن برمیگردد که تعهدات یک مرد از یک زن هرچند که از لحاظ جایگاه در خانواده یکی باشند، بیشتر است. زن در تمامی شرایط می تواند ارث خود را برای خود نگهدارد و از لحاظ شرعی مگر در شرایط استثنایی، وظیفه انفاق آن را بر دیگران ندارد . اگر یک زن ازدواج کند، کل نفقه وهزینه های ازدواج برعهده همسرش است حتی اگر مرد فقیر باشد وزن ثرونمند باشد.

اگر زن ازدواج نکرده ، مطلقه یا بیوه باشد وعده اش نیز سپری شده ونیاز مالی داشته باشد، نفقه اش بر عهده ولی امرکه می تواند فرزند (ذکور)، پدر، پدر بزرگ، برادر، عمو، یا یکی از بستگان خواهد بود در حالیکه اگر مرد ارثی ببرد از لحاظ شرعی ملزم به هزینه و انفاق مال خود بر تمامی موارد ذکر شده، خواهد بود از این رو سهم یک زن در ارث در چنین شرایطی از سهم یک مرد حتی اگر دو برابر زن ارث ببرد، بیشتر خواهد بود.

قاعده کل برابری زن ومرد در اجرای معیارهای تقسیم ثروت

در غیر شرایط فوق هیچ تفاوتی میان زن ومرد در تعیین حق ارث وجود ندارد و همچون موارد زیر عمل میشود:

1- مادر به اندازه نصف پدر از پسر ارث می برد در صورتیکه متفی فرزندی نداشته باشد و با او برابر میشود در صورتیکه متوفی یک پسر یا دو دختر داشته باشد .

2- برادر وخواهر به اندازه یک ششم یا هر دو یک سوم ارث مادری بهره می برند که متوفی وارث فرعی یا اصلی نداشته باشد (ارث کلاله).

3- زن ومرد از تمامی ارث به یک اندازه بهره می برند اگر متوفی مجرد باشد

4- .در مقایسه سهم چند زن وارث با چند مرد وارث مشخص می شود که وراث زن ...

وصیتنامه: یکی از راههای ضمانت و همیاری اجتماعی در اسلام است . وتکمیل کننده نظام میراث به شمار می رود از آن جهت که یک نوع تخصیص از طرف متوفی ومتضمن خواسته او برای بعد از مرگ است که بر اساس آن میزانی از دارایی خود را برای خویشاوندان، بستگان ا دیگران می گذارد.

خداوند عزوجل قواعد ارث را ضرورتی لازم الاجرا برشمرد است که بر اساس آن سهم هریک از وراث بدون در نظرگرفتن خواسته وارث یا ورثه مشخص می شود. با توجه به اینکه متوفی صاحب مالی است که به سختی و تلاش آن را بدست آورده از این رو خداوند متعال حکم به آن داده است که این فریضه متعلق به دو سوم اموالش شود و این اختیار به متوفی داده شود که بر یک سوم اموالش اختیار تام داده شود تا به هرآنکه که احساس ارتباط نزدیک و یا برای جبران کوتاهی در برابر آن فرد و با هدف نزدیکتر شدن به درگاه خدواند و کسب ثوابی ، آن مال را به فرد مورد نظر هدیه کند.

شرع اسلام وصیتنامه را تشویق کرده و جایگاه آن را بزرگ شمرده است از این رو اجرای آن باید پیش از تقسیم ارث صورت گیرد از آن جهت که وصیتنامه یعنی اجرای درخواست متوفی است و بخشی از کسب وکار او به شمار کی رود و با اجرای آن ثوابی برای او نوشته می شود.

بیشترین میزان آن یک سوم اموال است و مستحب است که با توجه به حق شرعی وراث کمتر از یک سوم اموال باشد . وصیتنامه برای بخشش بیش از یک سوم اموال جایز نیست مگر با اجازه خود وراث که اگر اجازه ندهند اجرای آن تنها یک سوم اموال خواهد بود.

وصیتنامه برای خود وراث جایز نیست مگر با موافقت دیگر وراث یا اجرای عدالت میان آنان ودر نظر گرفتن نیاز شرعی فرد مشمول آن وصیتنامه.

فردی که برایش وصیتنامه نوشته می شود باید انتخابی نه اجباری باشد و همچنین باید شرایط دریافت اموالی که از سوی متوفی به او بخشیده می شود را داشته باشد . چنین فردی باید خود نیز متن وصیتنامه را بپذیرد و آن چیزی که در وصیتنامه آمده، مال قابل ارث و انتقال باشد.

براساس قوانین تدوین شده از جمله قانون شماره (43)مصر مرتبط به سال (1946میلادی) ماده (76) که بر گرفته از برخی مذاهب فقهی وصیتنامه برای نوه ای که پدرش در قید حیات نباشد، لازم الاجراست و سهم نوه همچون فرزند خواهد بود ومشروط به این خواهد بود که از یک سوم بیشتر نباشد. اگر پدر بزرگی برای نوه اش وصیتی نکند ، نوه بر اساس قانون همانند سهم پدر از ارث بهره خواهد برد یا به عبارتی باید کمتر از یک سوم باشد.

وقف یعنی حبس عینی وممنوع التصرف شدن آن زمان حیات واقف به رغم عدم زوال مالکیتش یا پس از وفاتش وصرف آن مال برای امور وجهات خیریه.

وقف صدقه جاری است که اصل آن ثابت و ثواب آن دایمی و یک نوع عبادت مالی است ویکی از مهمترین راهکارهای همیاری اجتماعی در اسلام است. وقف سنت موکده از سوی رسول اکرم و یک سنت کلامی وعملی است. پیامبر اولین واقف در اسلام واولین کسی است که دسوتر داد صدقه دهندگان هدایای مالی خودرا وقف کنند و اصل آن را ثابت و وجوه آن را در راه خدا انفاق کنند. این سنت از سوی صحابه پیامبر و امت اسلامی اجرا شد.

فقها احکام وقف را با توجه به اهمیت آن بسیار دقیق تشریح کرده اند. برخی از آنان شرایط خاصی را برای صحیح بودن آن گذاشته اند از جمله آنکه موقوفه ملک خاص ودایمی وشروطی از این قبیل باشد وبرخی دیگر از فقها شرطی برای وقف قایل نیست که این رای ارجحیت دارد از آن جهت که به روش پیامبر عمل می شود وهدف از آن تشویق مردم به سنت حسنه وقف از این رو هرچونه وقف مشاع، منقول، ملک از جمله دایمی یا موقت جایز است و هدف از وقف الزامی نکردن موقوفه مگر در برخی موارد چون وقف زمین برای ساخت مسجد است.

وقف برای تمامی امور خیریه وهرآنچه که موجب همیاری در جامعه می شود، جایز است . وقف منجر به تحکیم روابط برادری وانسانی می شود و وقف به مورد خاصی منحصر نمی شود بلکه شامل تمامی ابعاد زندگی انسان وخدمات عام المنفعه می شود.

مسلمانان برای اهداف ذیل اموال خود را وقف کرده اند:

1- ابعاد انسانی و تامین نیازهای فقرا ومستمندان با وقف اموال برای کودکان نامشروع ، ناتوانان، نابینایان، جذامی ها، ازدواج جوانان، تغذیه کودکان شیرخواره، تامین آب شرب ، تغذیه بیچارگان، وقف قبور ، قرض الحسنه ، خانه برای افراد مستمند که قادر به تامین یا پرداخت اجاره بها نباشند، توالت های عمومی، وقف خانه در مکه برای اقامت حجاج ووقف برای حیوانات.

2- خدمات عمومی چون وقف برای تعمیر پل ها- حفر چاه وتهیه آب شرب برای مسافرین ، مزارع وحیوانات.

3- جهاد در راه خدا وتهیه جنگ افزار واسب وانفاق برای مجاهدین وخانواده های آنان .

4- وقف برای خویشان واقف از بیم هدر ندادن اموال وتامین درآمد دایم برای آنان .

وقف نقش مهمی در بیشتر دست آوردهای علمی جهان اسلام در زمینه های ذیل ایفا کرده است :

1- انتشار علوم با وقف برای مدارس، مساجد، کتابخانه های عمومی، دار الحفظ قران وتامین نیازهای اولیه دانش پژوهان چون غذا و مسکن و غیره .

2- وقف برای مراکز رصد و نجوم ، مراکز علمی و پژوهشی، بیمارستان ها، مراکز آموزشهای پزشکی، داروسازی، شیمی وگیاه شناسی

3- وقف نقش مهمی در حفظ اصول اسلام و پیشرفت جامعه اسلامی ایفا کرده است و همین ابراز توانسته است نقش کارآمدی برای مقابله با موضع ضد دینی داشته باشد.

از پایان قرن نوزدهم به به بعد مسلمانان گرفتار اشغال سرزمین های خود و هجمه فرهنگی واقتصادی ونظامی دشمنان شدند . آن دشمنان اهمیت وقف را در مقابله با توطئه های خود دریافتند از این رو به مبارزه با مساله وقف وسلب اموال موقوفه پرداختند از این رو دولت های دست نشانده آنان دربسیاری از کشورهای اسلامی قوانینی را تصویب شد که محدوده وقف را تنگ تر کرد که از جمله می توان به قانون شماره 48سال 1946 مصر ودیگر قوانین مربوط به آن اشاره کرد. مردم به خاطر اینگونه قوانی از وقف منصرف شدند به گونه ای که این سنت حسنه رو به زوال رفت وامروزه وقت آن رسیده است که وقف جایگاه مناسب خود را در جامعه های برای خدمت مسلمین بازیابد .

برخی کشورهای اسلامی امروزه به منع وقف برای خویشاوندان واقف روی آورده اند که به آن "وقف اهلی" گفته می شود به این دلیل که اینگونه وقف به خاطر حبس طولانی ثروت اقتصاد ملی را متضرر می کند ومانع از پیشرفت اقتصادی جامعه می شود و همچنین در این نوع وقف ،ممکن است به خاطر ثابت بودن درآمدهای وقف و افزایش شمار کسانی که از آن بهره می برند، چندان منفعتی در پی نداشته باشد و بیشتر درآمد آن صرف امور اداری آن شود.

از این رو از لحاظ شرعی بهتر است که وقف اهلی طبق قوانین شرع و مشروط به اعطای مجوز دخل وتصرف در موقوفه وتقسیم آن بر مستحقین، صورت گیرد که در این صورت هدف شرعی وقف نیز محقق خواهد شد.